Βελίκα Αγιάς: για μπάνιο αλλά και για να δείτε το Κάστρο της

ΡΕΠΟΡΤΑΖ
Typography
  • Smaller Small Medium Big Bigger
  • Default Helvetica Segoe Georgia Times

Το καλοκαίρι που η Λάρισα κατευθύνεται προς Αγιόκαμπο, είναι ευκαιρία μαζί με την θάλασσα, να απολαύσετε και το Κάστρο της Βελίκας.

Είναι μια πρόταση για μια ξεχωριστή εξόρμηση σε μια πολύ αξιόλογη ανακάλυψη της αρχαιολογικής σκαπάνης.
Πρόκειται για έναν χώρο με τεράστιο αρχαιολογικό και ιστορικό ενδιαφέρον, στον οποίο η ανασκαφή έφερε στο φως οχύρωση, που χρονολογείται από την αρχαία εποχή έως τα χρόνια του αυτοκράτορα Ιουστινιανού, καθώς και αρχιτεκτονικό συγκρότημα και εκκλησία. Το κάστρο είναι κτισμένο στους καταπράσινους πρόποδες του Κισσάβου με θέα το απέραντο γαλάζιο του Αιγαίου. Ο χώρος είναι επισκέψιμος καθημερινά.

velica καστρο q

Πρόκειται για οχύρωση των παλαιοχριστιανικών χρόνων (6ος αιώνας), που βρίσκεται στο λόφο ανατολικά της Μονής Θεολόγου Μελιβοίας, σε μικρή απόσταση από τη θάλασσα. Κτίσθηκε στη θέση της Ακρόπολης της αρχαίας Μελιβοίας, της πόλης του Ομηρικού βασιλιά Φιλοκτήτη, που καταστράφηκε από τους Ρωμαίους το 168 π.Χ. Προσφέρει εποπτεία σε όλους τους παράλιους οικισμούς, από το ακρωτήριο Δερματάς μέχρι το Μαυροβούνι, που ανήκαν στην επικράτεια της Αρχαίας πόλης και βρίσκονταν κατά μήκος του παραθαλάσσιου δρόμου από τη Μακεδονία προς τη νότια Ελλάδα.

Το κάστρο έχει έκταση 21 στρεμμάτων με πάχος τείχους 2 μέτρα, ενώ το ύψος του φθάνει κατά τόπους τα 3 μέτρα. Στην ανατολική και νότια πλευρά, που σώζονται σε μεγαλύτερο ύψος, έχουν αποκαλυφθεί πέντε πύργοι και δύο πύλες. Στη νότια πλευρά, παράλληλα με το βυζαντινό τείχος, διατηρείται σημαντικό τμήμα της αρχαίας οχύρωσης.

velica1 kastro3

Το Όνομα του Κάστρου
Η βυζαντινή ονομασία του οικισμού δεν είναι γνωστή. Το όνομα Βελίκα είναι απλά το όνομα του νεώτερου παραλιακού οικισμού και είναι είτε σλαβικής είτε τουρκικής προέλευσης.
Η σλαβική λέξη «βέλικο» σημαίνει «μεγάλο». Μπορεί όμως η ονομασία να προέρεχεται από το τουρκογενές «Βελής» που είναι πολύ συνηθισμένο οικογενειακό όνομα στην περιοχή.
Ιστορία
Η Βελίκα στηρίζεται εν μέρει πάνω σε αρχαία οχύρωση και ταυτίζεται με την αρχαία πόλη των Μαγνήτων Μελίβοια. Η πόλη αυτή, γνωστή ήδη από τη συμμετοχή του βασιλιά της Φιλοκτήτη στην Τρωική εκστρατεία, ήταν φημισμένη για το λιμάνι της και το εμπόριο κρασιού.

Η Μελίβοια καταστράφηκε από τους Ρωμαίους το 168 π.Χ. αν και οι οικισμός συνέχισε να κατοικείται μέχρι και το τέλος της πρώιμης Βυζαντινής περιόδου.

Οι διαδικτυακές αναφορές για το κάστρο από την 7ης εφορεία αρχαιοτήτων μας πληροφορούν ότι το κάστρο οχυρώθηκε (ή, έστω, ενισχύθηκε αμυντικά) τον 6ο αιώνα, επί Ιουστινιανού. Είναι γεγονός ότι την εποχή εκείνη υλοποιήθηκε ένα τεράστιο οχυρωματικό έργο σε όλη τη Βυζαντινή επικράτεια, αλλά η Βελίκα, εξ όσων γνωρίζουμε, δεν ταυτίζεται με καμία από τις πόλεις ή φρούρια που αναφέρονται από τον ιστορικό Προκόπιο στη Θεσσαλία.
Σημειωτέον ο Προκόπιος είναι αυτός που διασώζει στα έργα του (κυρίως στο Περί Κτισμάτων) τον πλήρη κατάλογο πόλεων και φρουρίων που δέχθηκαν επεμβάσεις επί Ιουστινιανού.
Οπότε θα πρέπει να υποθέσουμε ότι η Βελίκα ήταν ήδη αρκούντως οχυρωμένη τον 6ο αιώνα, με έργα που είχαν ξεκινήσει από πιο πριν και χρονολογούνται από την αρχαία εποχή μέχρι τους πρώτους αιώνες του Βυζαντίου, δεχόμενη βελτιώσεις και τροποποιήσεις κατά καιρούς.

Η πυκνότητα και η καλή διατήρηση των κτιρίων, καθώς και τα πλούσια ευρήματα καθιστούν το κάστρο αυτό μοναδικό για τη μελέτη της ζωής σε ένα βυζαντινό οχυρωμένο οικισμό που έφτασε στην ακμή του τον 6ο αιώνα και το οποίο φαίνεται ότι επέζησε μέχρι τον 8ο αιώνα. Αργότερα ο πληθυσμός μετακινήθηκε σε μεγαλύτερο υψόμετρο, προφανώς επειδή η γειτνίαση με τη θάλασσα τον καθιστούσε ευάλωτο σε μια εποχή συχνών επιδρομών από τη θάλασσα (από Σαρακηνούς κλπ).
Πιστεύεται ότι η κάτοικοι μετακινήθηκαν κυρίως προς το κάστρο της Σκήτης (Κενταυρόπολη) που κατά τη μεσοβυζαντινή περίοδο ήταν το πιο σημαντικό της περιοχής.

kastro velik 5

Δομικά, Αρχιτεκτονικά, Οχυρωματικά Στοιχεία
Σε πρόσφατο καθαρισμό των τειχών αναδείχθηκε οχύρωση έκτασης 21 στρεμμάτων, κτισμένης κατά το μεγαλύτερο μέρος στην παλαιοχριστιανική περίοδο. Στην ίδια περίοδο τοποθετούνται και τα κτίσματα που σώζονται στο εσωτερικό του κάστρου. Στη νότια και ανατολική πλευρά, που σώζονται καλύτερα, διακρίνονται δύο πύλες και πέντε πύργοι. Στο κατάφυτο εσωτερικό του κάστρου σώζονται πυκνά λείψανα οικισμού, τα οποία χρονολογούνται στην πλειοψηφία τους τον 6ο αι. μ.Χ., κτισμένα επάνω σε παλιότερα ερείπια.

Τα τείχη είναι κτισμένα με μεσαίου μεγέθους λίθους συνδεδεμένους ακανόνιστα με ισχυρό ασβεστοκονίαμα και έχουν πλάτος 2 μ. Καλύτερα διατηρείται η ανατολική και νότια πλευρά με μέγιστο ύψος 3 μ.

Στη βάση των τειχών διατηρούνται μικρά τμήματα από ορθογώνιους κατεργασμένους λίθους που σχηματίζουν κανονικές σειρές και σε μερικά σημεία ακολουθούν διαφορετική κατεύθυνση από το κυρίως τείχος, Πρόκειται για την παλαιότερη φάση των τειχών, που θα μπορούσε να χρονολογηθεί στην ελληνιστική περίοδο.

Τέλος, στη μεσοβυζαντινή περίοδο η οχύρωση ενισχύθηκε με πρόσθετο τείχος και τετράγωνους πύργους, με εμφανή χρήση τούβλων.

Τα περισσότερα από αυτά αποκαλύφθηκαν με ανασκαφική έρευνα των ετών 2009 και 2010, 2011 που διεξήχθη από την 7η Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων με τη συνδρομή του (πρώην) Δήμου Μελιβοίας. Οι εργασίες συνεχίζονται.

Ανάμεσα στα πυκνά ερείπια που ερευνήθηκαν υπάρχουν κτίρια στρατιωτικού προορισμού, κατοικίες και αποθήκες για την παραγωγή λαδιού και κρασιού, ενώ το σημαντικότερο μέχρι στιγμής είναι η εκκλησία που ανασκάφηκε κοντά στη βόρεια πύλη.